Trường Chính trị tỉnh Bình Phước

http://truongchinhtri.edu.vn/home

Ngày Quốc tế Lao động 1/5 - Lịch sử và ý nghĩa

Lịch sử nhân loại đã chứng kiến biết bao cuộc đấu tranh kiên cường và bất khuất của những con người lao động nhằm giành lại quyền sống, quyền làm việc, quyền được đối xử công bằng và nhân văn. Trong dòng chảy ấy, Ngày Quốc tế Lao động 1/5 ra đời như một biểu tượng thiêng liêng, khắc ghi tinh thần đoàn kết, ý chí quật cường và khát vọng tự do của giai cấp công nhân và người lao động trên toàn thế giới.
Ngày Quốc tế Lao động 1/5 - Lịch sử và ý nghĩa

1. Nguồn gốc ra đời ngày quốc tế lao động 1/5

Từ nửa cuối thế kỷ XIX, chủ nghĩa tư bản bước sang giai đoạn độc quyền, sản xuất công nghiệp tăng nhanh; ở một số nước như Anh, Pháp, Đức, Mỹ .... phát triển mạnh mẽ. Cùng với những bước tiến của nền kinh tế tư bản, giai cấp tư sản tăng cường bóc lột và bần cùng hóa công nhân lao động; mâu thuẫn giai cấp ngày càng sâu sắc, dẫn đến nhiều cuộc đấu tranh giữa giai cấp vô sản với giai cấp tư sản diễn ra với quy mô ngày càng lớn.

Nước Mỹ, từ một quốc gia có nền kinh tế lạc hậu, phụ thuộc vào châu Au, đã mở rộng sản suất, nhanh chóng phát triển trở thành nước công nghiệp hàng đầu thế giới. Thành phố Chi-ca-gô trở thành trung tâm thương nghiệp của Mỹ. Nước Mỹ lao vào cuộc chạy đua cạnh tranh tư bản quyết liệt. Các guồng máy chạy hết công suất suốt ngày đêm, hàng vạn công nhân bị bắt buộc làm việc mỗi ngày từ 14-18 giờ, phụ nữ quần quật lao động không kém gì nam giới, nhưng đồng lương chỉ bằng 1/2 nam giới và suốt tuần không có ngày nghỉ; trẻ em phải làm việc 12 giờ/ngày. Không chịu đựng mãi với chế độ bóc lột tàn khốc của giai cấp tư sản, phong trào bãi công của công nhân Mỹ bùng lên với đòi hỏi bức thiết là tăng lương, giảm giờ làm, cùng với phong trào đấu tranh của công nhân là sự ra đời và phát triển phong trào Công đoàn. Năm 1868, giới cầm quyền Mỹ buộc phải thông qua đạo luật ngày làm 8 giờ trong các cơ quan, xí nghiệp thuộc Chính phủ. Nhưng các xí nghiệp tư nhân vẫn giữ ngày làm việc từ 11 đến 12 giờ.

 Do sự kiện giới công nhân viên chức Anh di cư sang Mỹ, phong trào đòi làm việc 8 giờ phát triển mạnh ở nước Mỹ từ năm 1827, đi đôi với nó là sự nảy nở và phát triển phong trào Công đoàn. Năm 1868, giới cầm quyền Mỹ buộc phải thông qua đạo luật ấn định ngày làm 8 giờ trong các cơ quan, xí nghiệp thuộc Chính phủ. Nhưng các xí nghiệp tư nhân vẫn giữ ngày làm việc từ 11 đến 12 giờ.  Năm 1884, tại thành phố công nghiệp lớn Chicago, Đại hội Liên đoàn Lao động Mỹ thông qua nghị quyết nêu rõ: "...Từ ngày 1/5/1886, ngày lao động của tất cả các công nhân sẽ là 8 giờ". Sở dĩ ngày 1/5 được chọn bởi đây là ngày bắt đầu một năm kế toán tại hầu hết các nhà máy, xí nghiệp ở Mỹ. Vào ngày này, hợp đồng mới giữa thợ và chủ sẽ được ký. Giới chủ tư bản có thể biết trước quyết định của công nhân mà không kiếm cớ chối từ.

Ngày 1/5/1886, do yêu cầu của công nhân không được đáp ứng một cách đầy đủ, giới công nhân trên toàn nước Mỹ đã tham gia bãi công nhằm gây áp lực buộc giới chủ thực hiện yêu sách của mình. Đầu tiên là cuộc bãi công tại thành phố Chicago. Khoảng 40 nghìn người không đến nhà máy. Họ tổ chức mit-tinh, biểu tình trên thành phố với biểu ngữ “Từ hôm nay không người thợ nào làm việc quá 8 giờ một ngày! Phải thực hiện 8 giờ làm việc, 8 giờ nghỉ ngơi, 8 giờ vui chơi!” Cuộc đấu tranh lôi cuốn ngày càng đông người tham gia. Cũng ngày hôm đó, tại các trung tâm công nghiệp khác trên nước Mỹ đã nổ ra 5.000 cuộc bãi công với 340 nghìn công nhân tham gia. Ở Washington, New York, Baltimore, Boston... hơn 125.000 công nhân giành được quyền ngày chỉ làm 8 giờ. Những cuộc biểu tình tại Chicago diễn ra ngày càng quyết liệt. Giới chủ đuổi những công nhân bãi công, thuê người làm ở các thành phố khác, thuê bọn khiêu khích và cảnh sát đàn áp, phá hoại cuộc đấu tranh của công nhân. Các xung đột xảy ra dữ dội khiến hàng trăm công nhân chết và bị thương, nhiều thủ lĩnh công đoàn bị bắt... Báo cáo của Liên đoàn Lao động Mỹ xác nhận: "Chưa bao giờ trong lịch sử nước Mỹ lại có một cuộc nổi dậy mạnh mẽ, toàn diện trong quần chúng công nghiệp đến như vậy".

Ngay sau khi thành lập Quốc tế I năm 1864, C.Mác coi việc rút ngắn thời gian lao động là một nhiệm vụ đấu tranh của giai cấp vô sản. Tại Đại hội lần thứ nhất của Quốc tế I họp tại Gieneve (Thụy Sĩ) tháng 9/1866, vấn đề đấu tranh đòi ngày làm việc 8 giờ được coi là nhiệm vụ quan trọng. Khẩu hiệu “Ngày làm 8 giờ” sớm xuất hiện ở một số nơi của nước Anh - nước có nền công nghiệp phát triển sớm nhất thế giới. Yêu sách này dần lan sang các nước khác.

Ngày 20/6/1889, ba năm sau "thảm kịch" tại thành phố Chicago, Quốc tế cộng sản lần II nhóm họp tại Paris (Pháp). Dưới sự lãnh đạo của Frederic Engels, Đại hội lần thứ nhất của Quốc tế Cộng sản II đã quyết định lấy ngày 1/5 hàng năm làm ngày biểu dương lực lượng và đấu tranh chung của tầng lớp vô sản các nước. 
Từ đó, ngày 1/5 trở thành Ngày Quốc tế Lao động, ngày đấu tranh của giai cấp công nhân, ngày nghỉ ngơi và biểu dương lực lượng, ngày hội của công nhân và nhân dân lao động toàn thế giới.

2. Ngày Quốc tế lao động ở Việt Nam

Ngày Quốc tế Lao động ở Việt Nam luôn được tổ chức trọng thể với sự quan tâm đặc biệt của Đảng, Nhà nước và các tổ chức chính trị - xã hội. Đây là dịp thể hiện sự tri ân đối với những đóng góp to lớn của giai cấp công nhân và người lao động vào công cuộc phát triển đất nước, đồng thời là minh chứng cho đường lối nhất quán của Đảng ta về phát triển con người, đặt con người ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển. Các chính sách về lương, an sinh xã hội, bảo hiểm, đào tạo nghề, cải thiện điều kiện làm việc, chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho người lao động là những hành động cụ thể, thể hiện tinh thần nhân văn sâu sắc của chế độ xã hội chủ nghĩa. 

    Tại Việt Nam, sau khi Đảng Cộng sản Đông Dương ra đời (1930), giai cấp công nhân Việt Nam đã lấy ngày l/5 hàng năm làm ngày đỉnh cao của phong trào đấu tranh chống thực dân, đế quốc, giành độc lập - tự do - dân chủ, giành những quyền lợi kinh tế - xã hội. Trong thời kỳ trước Cách mạng tháng Tám, việc kỷ niệm ngày Quốc tế Lao động 1/5 phần nhiều phải tổ chức bí mật bằng hình thức treo cờ, rải truyền đơn. Năm 1936, do thắng lợi của Mặt trận bình dân Pháp và Mặt trận dân chủ Đông Dương, ngày Quốc tế Lao động lần đầu tiên được tổ chức công khai tại Hà Nội, thu hút đông đảo các tầng lớp nhân dân tham gia. Đặc biệt, ngày 1/5/1938, một cuộc biểu tình lớn gồm hàng chục ngàn người đã diễn ra ở khu Đấu xảo Hà Nội với sự tham gia của 25 ngành, giới: thợ hoả xa, thợ in, nông dân, phụ nữ, người cao tuổi, nhà văn, nhà báo... Đây là cuộc mit-tinh lớn nhất trong thời kỳ vận động dân chủ (1936 - 1939), một cuộc biểu dương sức mạnh đoàn kết của nhân dân lao động do Đảng lãnh đạo. Nó đánh dấu một bước trưởng thành vượt bậc về nghệ thuật tổ chức và lãnh đạo của Đảng ta. Trong phong trào cách mạng 1936-1939, thời kỳ Mặt trận dân chủ Đông Dương, ngày Quốc tế Lao động được tổ chức công khai. Đặc biệt là cuộc mít tinh ngày 1/5/1938, tại trường Đấu xảo Hà Nội (nay là Cung Văn hóa Lao động Hữu nghị Việt -Xô). Cuộc mít tinh bắt đầu lúc 16 giờ ngày 1/5/1938, nhưng ngay từ xế trưa, trên nhiều ngả phố, những dòng người tham gia mít tinh đã cuồn cuộn lên đường. Tổng cộng có trên 25.000 người của 25 đoàn khác nhau. Đây là cuộc mít tinh lớn nhất trong thời kỳ vận động dân chủ, biểu dương sức mạnh của nhân dân lao động.

Sau khi giành được độc lập, ngày 18/2/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký sắc lệnh số 22c/NV/CC quy định ngày 1/5 là một trong những ngày Lễ chính thức của nước ta. Ngày 29/4/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký sắc lệnh số 56 quy định công nhân được hưởng lương ngày nghỉ lễ Quốc tế Lao động (1/5). Ngày 1/5/1946, lần đầu tiên trong lịch sử nước ta, ngày Quốc tế Lao động (1/5) được tổ chức kỷ niệm mít tinh trọng thể tại Hà Nội với sự tham dự của 20 vạn nhân dân lao động. Nhân dịp này, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc lời kêu gọi: “Cùng đồng bào toàn quốc! Cùng anh chị em lao động! Ngày 1 tháng 5 là một ngày Tết chung cho lao động cả các nước trên thế giới. Đó là một ý nghĩa đoàn kết rất sâu xa. Ở nước ta lần này là lần đầu mà đồng bào ta, anh chị em lao động ta, được tự do đón tiếp ngày 1 tháng 5. Vậy nên nó có ý nghĩa đặc biệt sâu xa hơn nữa. Đối với chúng ta nó là một ngày để chứng tỏ cho thế giới biết rằng ngày này chẳng những là ngày Tết lao động, mà nó còn là ngày toàn dân đoàn kết. Đoàn kết để giữ vững tự do dân chủ. Đoàn kết để kiến thiết nước nhà. Đoàn kết để xây dựng một đời sống mới”.

Nghị quyết số 20/NQ-TW, Hội nghị Trung ương 6 (khóa X) về “Tiếp tục xây dựng giai cấp công nhân Việt Nam thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”, Đảng ta xác định “Giai cấp công nhân nước ta có sứ mệnh lịch sử to lớn: Là giai cấp lãnh đạo cách mạng thông qua đội tiền phong là Đảng Cộng sản Việt Nam; giai cấp đại diện cho phương thức sản xuất tiên tiến; giai cấp tiên phong trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội, lực lượng đi đầu trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh; lực lượng nòng cốt trong liên minh giai cấp công nhân với giai cắp nông dân và đội ngũ trí thức dưới sự lãnh đạo của Đảng”.

Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng nêu rõ:“Quan tâm, giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng, phát triển giai cấp công nhân cả về số lượng và chất lượng; nâng cao bản lĩnh chính trị, trình độ học vẩn, chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp, tác phong công nghiệp, kỷ luật lao động của công nhân; bảo đảm việc làm, nâng cao thu nhập, cải thiện điều kiện làm việc, nhà ở, các cồng trình phúc lợi phục vụ cho công nhân; sửa đổi, bổ sung các chính sách, pháp luật về tiền lương, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm ỷ tế, bảo hiểm thất nghiệp,... để bảo vệ quyền lợi, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của công nhân”. Vì vậy, tổ chức Công đoàn Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam sẵn sàng sát cánh cùng đoàn viên và người lao động - đại diện bảo vệ quyền lợi cho người lao động, giải quyết tranh chấp lao động; tiếp tục đồng hành với doanh nghiệp, động viên công nhân viên chức lao động phát huy vai trò của mình và có những đóng góp to lớn vào sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc, giữ vững chủ quyền biển đảo; phát triển kinh tế - xã hội đất nước và chủ động hội nhập quốc tế.

Trước yêu cầu của sự nghiệp phát triển đất nước trong giai đoạn mới, cần tiếp tục khơi dậy và phát huy mạnh mẽ giá trị của Ngày Quốc tế Lao động 1/5 thông qua việc tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục chính trị - tư tưởng trong công nhân, tổ chức tốt các phong trào thi đua yêu nước, chăm lo cải thiện điều kiện lao động và bảo vệ quyền lợi chính đáng của người lao động. Đồng thời, cần xây dựng đội ngũ công nhân hiện đại, có trình độ tay nghề cao, bản lĩnh chính trị vững vàng, có khả năng thích ứng linh hoạt với những biến đổi nhanh chóng của khoa học - công nghệ và thị trường lao động trong thời kỳ chuyển đổi số.

3. Ý nghĩa lịch sử ngày Quốc tế Lao động 1/5

Ngày Quốc tế Lao động 1/5 không chỉ là dịp để tôn vinh những cống hiến to lớn của người lao động mà còn là biểu tượng của sức mạnh đoàn kết và quyết tâm đấu tranh cho quyền lợi của giai cấp công nhân trên toàn thế giới. Ra đời vào năm 1886 từ phong trào đấu tranh đòi giảm giờ làm và cải thiện điều kiện lao động ở Mỹ, ngày này đã trở thành một dấu mốc quan trọng trong lịch sử phong trào công nhân quốc tế. Những cuộc đấu tranh đó đã mang lại những thành quả quan trọng, bao gồm việc giảm giờ làm, tăng lương và cải thiện điều kiện làm việc cho hàng triệu người lao động trên thế giới.

Ngày Quốc tế Lao động 1/5 vẫn là một biểu tượng giàu ý nghĩa, là di sản lịch sử quý báu của giai cấp công nhân thế giới. Trong bối cảnh hiện đại, tinh thần ấy cần tiếp tục được kế thừa và phát triển, để Ngày Quốc tế Lao động 1/5 không chỉ là ngày kỷ niệm, mà là lời nhắc nhở mạnh mẽ về trách nhiệm xây dựng một xã hội công bằng, nhân văn và phát triển bền vững, không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho giai cấp công nhân, người lao động trên toàn thế giới.

Ngày Quốc tế Lao động cũng là dịp để xã hội nhìn nhận lại những vấn đề còn tồn tại trong lao động, việc làm, bảo vệ quyền lợi của người lao động. Trong bối cảnh đất nước đang hội nhập sâu rộng, những vấn đề như cải thiện chất lượng lao động, bảo vệ quyền lợi người lao động, đảm bảo công bằng xã hội vẫn cần được quan tâm hơn bao giờ hết. Ngày 1/5 nhắc nhở chúng ta rằng công nhân và người lao động là động lực quan trọng cho sự phát triển bền vững của đất nước, và một xã hội công bằng, tiến bộ không thể thiếu sự đóng góp của họ.

Ở Việt Nam, Ngày Quốc tế Lao động 1/5 mang ý nghĩa đặc biệt. Được tổ chức lần đầu tiên vào năm 1930, khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, ngày này không chỉ là dịp để tôn vinh người lao động mà còn là một phần trong cuộc đấu tranh cách mạng, khi giai cấp công nhân đã và đang đóng vai trò tiên phong trong sự nghiệp giành độc lập và xây dựng đất nước. Ngày 1/5 còn là dịp để khẳng định sự phát triển không ngừng của giai cấp công nhân Việt Nam, đóng góp vào sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

 

Tác giả bài viết: Th.s Nguyễn Kim Dự

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây